Troki

20May08

Liczące 7,2 tys. mieszkańców Troki (Trakai) to jedna z największych atrakcji turystycznych Litwy, zawsze pełna zwiedzających, przybywających z odległego o 23 km Wilna. Rzeczywiście jest tu co oglądać: urokliwe drewniane miasteczko, zamieszkane przez jeden z najmniejszych narodów europejskich – Karaimów; wspaniały zamek wielkich książąt na jeziornej wyspie, jeden z najczęściej fotografowanych i reprodukowanych zabytków kraju; wreszcie wspaniała, a latem dosłownie oszołamiająca, przyroda Pojezierza Trockiego, po którym można żeglować i pływać łodziami, odkrywając urokliwe, pocztówkowe zakątki.

Przez wieki Troki uważane były za stolicę pogańskiej, “giedyminowej” Litwy. Co prawda, badania naukowe nie do końca potwierdzają tę tezę, lecz gdyby nawet przyszło ją między mity włożyć, nadal temu niezwykłemu miejscu będzie dodawała uroku i romantyki.

Dodatkowa osobliwość Trok to śniadoskórzy Karaimowie, ściągnięci tu w średniowieczu z dalekiego Krymu. Przed wojną Troki należały do Polski, położone prawie na samej granicy z Litwą. Dziś liczą 7200 mieszkańców i podobnie jak cała Wileńszczyzna w znacznym stopniu zamieszkane są przez ludność polską.

Troki to jeden z najstarszych grodów litewskich, założony prawdopodobnie w końcu XII w. Wspomina o nich pod nazwą Tyrki skandynawska saga Snorri Sturlusona. Stał się jednym z dwóch – obok Wilna – litewskich ośrodków państwowotwórczych. Ok. 1320 r. była tu siedziba wielkiego księcia Giedymina, a od 1341 r. stolica dzielnicy Kiejstuta (ośrodkiem – zamek w Starych Trokach), następnie jego syna Witolda (zamek na Wyspie Zamkowej).

Witold osiedlił tu także Karaimów i Tatarów, a w 1409 r. nadał Trokom prawa miejskie; tu również zmarł w 1430 r. Patronat Witolda bardzo sprzyjał rozwojowi miasta, choć wzrastało ono nieco bezładnie; już w 1413 r. Gilbert de Lannoy notował „Troki, bardzo duże miasto na Litwie, licho zabudowane samymi drewnianymi domami i wcale niezamknięte”.

Istniały tu jednak wówczas już dwa zamki: „A są tam dwa zamki, z których jeden jest wielce stary, zrobiony całkiem z drzewa i wałów ziemnych, darnią okładanych. A jest ten stary zamek położony na brzegu jeziora, ale z drugiej strony stoi na otwartej ziemi. A inny zamek jest pośrodku innego jeziora, o wystrzał działa ze starego zamku, a ten jest całkiem nowy, zrobiony z cegieł na sposób francuski” (czyli w stylu gotyckim).

Pozwoliło to Trokom pełnić rolę osłony Wilna od strony państwa krzyżackiego – Zakon kilkakrotnie kusił się o zajęcie zamku, ale udało mu się to tylko w 1383 r., i tylko w roli ówczesnego sprzymierzeńca Witolda. Na Wielkanoc 1440 r. na tzw. zamku lądowym doszło do dramatycznego zabójstwa wielkiego księcia Zygmunta, brata Witolda i syna Kiejstuta; skrajnie podejrzliwy władca stracił kilku możnowładców litewskich, a pozostałych pragnął wyeliminować wzywając ich na obrady. Zorientowano się jednakże w jego zamiarach i ukrócono je przez zamach, wprowadzając do zamku 900 zbrojnych ukrytych w wozach z sianem; Aleksander Czartoryski zamordował Zygmunta w jego własnej komnacie. Od czasów Zygmunta Starego miasto zaczęło podupadać, choć starano się ratować np. nakazując kupcom handlującym na trasie Wilno–Kowno odwiedzanie po drodze z towarami Trok. Jednak spalenie przez Rosjan w 1665 r. przypieczętowało ostatecznie degradację dawnej stolicy, która odtąd tylko nominalnie pozostała ośrodkiem politycznym.

W okresie 1413–1795 Troki były stolicą województwa.

U progu XX w. stanowiły, jak to wówczas pisano „szczupłą mieścinę, należącą do najbiedniejszych miast guberni” – o 178 domach (tylko 3 murowanych!), zamieszkanych przez 2174 osoby.

Skład religijny w 1880 r. przedstawiał się następująco: 900 katolików (Polaków i Litwinów), 585 żydów, 434 karaimów, 224 prawosławnych (Rosjan) oraz 19 mahometan (Tatarów). Karaimi w tym okresie zajmowali się „wyłącznie hodowlą ogórków”, z których zresztą słyną do dziś. W 1922 r. zostały wraz z Litwą Środkową włączone do Polski, w której leżały tuż przy samej granicy. Po dziś dzień mieszka tu sporo Polaków, a inne grupy ludności – w tym Karaimi – ciągle bardzo dobrze posługują się polszczyzną.



No Responses Yet to “Troki”

  1. Leave a Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: